लेख

23-04-14

- मनोहर द. कोरगांवकर, पर्वरी 

निसर्ग हा माणसाचा पहिला गुरू. निसर्गातील प्रत्येक घटकापासून माणूस खूप काही शिकला आहे, शिकू शकतो. तसे पाहिले तर निसर्ग गुरूपेक्षा माणसाचा मित्र मानला पाहिजे असे एक मतही अगदी आग्रहाने मांडले जाते. माणसाच्या अगदी प्रारंभाच्या काळात खरी साथ दिली ती निसर्गाने. अन्न, वस्त्र व निवारा या तिन्ही गरजा निसर्गाने भागविल्या, त्याचबरोबर प्रगतीसाठी आवश्यक ती साथही दिली. शेती, शिकार तसेच उपजीविकेसाठी, गरजा भागविण्यासाठी आवश्यक ते सर्व सहाय्य निसर्गाद्वारेच मिळत गेले.

22-04-14

- शशिकांत सरदेसाई, पणजी

आपला भारत हा जगातील सर्वांत मोठा लोकशाहीप्रधान देश असून गेल्या ६६ वर्षांत आपल्या देशात लोकशाही निरंतरपणे वावरत आहे. दिवसेंदिवस ती अधिकाधिक प्रगल्भ होत चाललेली आहे. लोकांचे, लोकांसाठी, लोकांनी चालवायचे सरकार या व्याख्येनुसार प्रत्यक्षपणे जरी लोक सरकार चालवत नसले, तरी दर पाच वर्षांनी आपले प्रतिनिधी निवडून त्यांना देशाच्या संसदेत आणि राज्याच्या विधानसभेत पाठवून त्यांच्यामार्फत लोकशाही सरकार चालविले जाते. भारताच्या घटनेने वयाची एकवीस वर्षे पूर्ण केलेल्या प्रत्येक नागरिकाला मतदानाचा अधिकार दिलेला असून दिवसेंदिवस प्रगल्भ होत चाललेल्या लोकशाहीच्या कार्यात जास्तीत जास्त युवा मतदारांना सामावून घेण्यासाठी अलीकडच्या काळात वयाची अठरा वर्षे पूर्ण केलेल्या युवा मतदारांना मतदानाचा हक्क दिलेला आहे.

21-04-14

- अनिल पै 

तब्बल पन्नास वर्षे एखाद्या दैदिप्यमान सुर्याप्रमाणे तळपलेल्या आपल्या विद्वत्तेची व तपस्यीची प्रभा आणि कठोर साधनेची दग्धता दशदिशात पसरविलेले श्रीसंस्थान गोकर्ण पर्तगाळी जीवोत्तम मठाधीश श्रीमद् इंदिराकांततीर्थ श्रीपाद वडेर स्वामीजींनी या मठाची कीर्ती सर्वत्र पसरविली. श्रीसंस्थान परंपरेतील ते २० वे स्वामीजी होत. आज पाऊण शतकानंतरही त्यंाच्या स्मृती कायम आहेत. आज सोमवार दि. २१ रोजी त्यांची ७३ वी पुण्यतिथी श्रीपर्तगाळी मठात संप्रदायानुसार साजरी होत आहे.

21-04-14

- रमेश सावईकर

पंधरा दिवसांपूर्वी झालेल्या चक्रीवादळाचा डिचोली व सत्तरी तालुक्यातील अनेक गावांना तडाखा बसला. घरांवर झाडे कोसळून पडल्याने लाखो बागायतींचे तर झालेले नुकसान भरून येणे कठीण आहे. आंबे, काजू, फणस व पोफळीची झाडे उन्मळून पडली. काजूचे सध्या चालू असलेले पीक गेले. तर आंबे, फणसाच्या पीकांची नासाडी झाली. मान्सूनपूर्व पावसाने यावर्षी राज्यातील दोन तालुक्यांना नुकसानीचा जबरदस्त फटका दिला. पावसासंगे चक्रीवादळ झाले की मोठ्या प्रमाणात फळझाडे व घरांचे नुकसान होते. डिचोलीपेक्षाही सत्तरी तालुक्यातील पर्ये, केरी, ठाणे या भागात चक्रीवादळाने हाहाःकार माजविला. राज्यातील सर्व शासकीय यंत्रणा याकाळी लोकसभा निवडणूक कामात व्यस्त होती. त्यामुळे मदतकार्यही हवे तसे झाले नाही. नैसर्गिक आपत्तीला सामोरे जाण्यापलीकडे नुकसानग्रस्त काहीच करू शकलेले नाहीत. मुख्यमंत्री मनोहर पर्रीकर, विरोधी पक्षनेते प्रतापसिंग राणे, आमदार विश्‍वजीत राणे, उपसभापती अनंत शेट आदींनी वादळग्रस्त भागाची पाहणी करून वादळग्रस्तांचे सांत्वन केले. आचारसंहिता लागू असल्याने सरकार वा मंत्री मदतीबाबत ठोस आश्‍वासन देऊ शकले नाही.

19-04-14

- देवेश कुसुमाकर कडकडे, डिचोली

गोव्यात आणि महाराष्ट्रात अलीकडेच काही भागांत नैसर्गिक आपत्तीचा भयंकर फटका बसला. त्यातून बळीराजा अद्याप उभा राहायचा आहे. गेल्या काही काळामध्ये अचानक घडलेल्या नैसर्गिक आपत्तीच्या तडाख्यांत सामान्यांना मोठाच फटका बसला आहे. महापूर, अतिवृष्टी, वादळवारा यांचा परिणाम जगभरातल्या गरीब लोकांनाच बसतो. अतिउष्ण लहरींमुळे निसर्ग आणि मानवी घडामोडींवर प्रतिकूल परिणाम होणार आहे. त्यातून अनेकांच्या उपजीविकेच्या साधनांवर घाला बसतो. महापुरामुळे हाताशी आलेल्या पिकांचं नुकसान होतं. मोठ्या कष्टानं उभारलेली बागायतीची पिकं वादळवार्‍यानं झडून जातात. हवामानाची लहर दिवसेंदिवस भयानक होत आहे. शेतात कणसे मोठ्या डौलानं फुलतात परंतु ते घरात पोचतीलच याची शाश्‍वती देता येत नाही. त्यामुळे अशा घोर अनिश्‍चिततेने शेतकरी चिंतीत आहे. यवनांच्या राज्यकाळात महाराष्ट्रातील शेतकरी लूटमारीच्या भीतीने केवळ पोटापुरतेच पीक पिकवण्यावर भर देत असत. त्याकाळी शेतकर्‍यांना अस्मानी आणि सुलतानी अशा दुहेरी संकटांना सामोरे जावे लागत असे.

18-04-14

- डॉ. राजीव कामत खोर्ली - म्हापसा

दि. ३ एप्रिलच्या दै. नवप्रभात साखळी येथील श्रीमती स्मिता कोपरकर यांचे ‘‘खासगी नोकरदारांचे दुःख जाणा’’ या मथळ्याखाली प्रसिद्ध झालेले पत्र वाचून मन परत एकदा अंतर्मुख झाले. ‘‘परत एकदा’’ असे म्हणायचे कारण म्हणजे मी या विषयावर दोन वेळा माझ्या पत्रवजा लेखातून या गोष्टी सगळ्यांसमोर आणण्याचा प्रयत्न केला होता. पण आपल्या कोडग्या बनलेल्या सरकारपुढे असल्या क्षुल्लक गोष्टींचा विचार करण्यास कोणालाच वेळ नसावा, किंवा तशी इच्छा तरी नसावी. स्मिताताईंच्या या पत्रामुळे माझ्या मनात काही स्वैर विचारांचे मोहोळ उठले, ज्यांच्या निराकरणासाठी हा लेखन प्रपंच!

सध्या लोकसभा निवडणुकीची सर्वत्र धामधूम असल्यामुळे सगळे पक्ष आपण अगदी निरपेक्षपणे लोकांसाठी काय केले आहे याचे पाढे लोकांसमोर वाचण्यात गर्क आहेत. गोव्यात भाजपा हा पक्ष सत्तेवर असल्यामुळे तो हे पाढे वाचण्याच्या शर्यतीत पुढे आहे. त्यांचे प्रवक्ते डॉ. प्रमोद सावंत हे पत्रकार परिषदांमधून भाजपाने गोव्यातील जवळजवळ प्रत्येक कुटुंबात सुख-समाधानाची गंगाच कशी उतरवली आहे, याचे विश्‍लेषण करताना दिसतात. 

लाडली लक्ष्मी, ज्येष्ठ नागरिक सहायता योजना, गृह आधार आदी लोककल्याणकारी योजनांमधून गोव्यातील प्रत्येक कुटुंबाला वर्षभरासाठी जवळजवळ दोन लाख रुपये मिळण्याची सोय झाली असल्याचा ते दावा करतात. त्यांच्या सत्तेवर यायच्या वेळेच्या जाहीरनाम्यात बेकारी भत्ता म्हणून महिना चार ते साडेचार हजार रुपये देण्यात येणार असल्याचे आश्वासन अजूनपर्यंत मूर्त स्वरूपात न आल्यामुळे प्रत्येक कुटुंबाला मिळणारी खिरापत फुगू शकली नाही. 

17-04-14

- प्रकाश आचरेकर,  वास्को

आज जगात सगळीकडे मानवाच्या उलाढालीने पृथ्वीवरील निसर्गाचा नाश होत आहे. त्यामुळे पर्यावरणाची हानी झालेली आहे. त्याच्या परिणामाने पृथ्वीवर हवामानाचे व इतर मोठमोठे बदल होत चालले आहेत. त्यामुळे माणसावर घातक परिणाम होत आहेत, म्हणून आरडाओरड चाललेली आहे.

खरे पाहायला गेल्यास ’ाणसाच्या विकासापासून सर्वच दृष्टीने हानी झालेली आहे असे आपणाला म्हणताही येणार नाही. त्यापासून फायदेही अनेक झालेले आहेत हे विसरून चालणारही नाही. पहिली गोष्ट, काही दशकांपूर्वी माणसे आपले अन्न चुलीवर शिजवीत होती. त्या चुलीला सरपण म्हणून लाकडांचा वापर सर्रास करीत असत. त्यासाठी बेसुमार जंगलतोड करून लाकडे गोळा करीत व जवळपासच्या लोकांना पुरवून आपली कमाई करीत असत. तसेच खेडेगावातील गावकरी लोक आपले सरपण गोळा करण्यासाठी गावातील झाडेझुडपे कापून नंतर ती वाळवून आपल्या चुलीला सरपण म्हणून वापरीत असत. अशा या कामाने वने भुईसपाट होत चालली होती. तसेच आपल्या जनावरांच्या शेणाचा वापर बहुमूल्य किंमतीचे खत करण्याचे सोडून त्या शेणाच्या गोवर्‍या करून वाळवल्या जात असत. मग त्याचा वापर सरपण म्हणून केला जात असे. त्याचा परिणाम म्हणजे त्या चुलीतून निघालेल्या धुराने हवेचे प्रदूषण वाढत चालले होते.

परंतु, आज विज्ञानाच्या प्रगतीमुळे माणसाच्या जीवनशैलीत मोठा बदल झाला आहे. शहरातच नव्हे तर खेडेगावांमध्ये घरातसुद्धा गॅस व इतर आधुनिक स्वयंपाक तयार करण्याच्या शेगड्यांनी व इतर उपकरणांनी चुलीची जागा घेतली आहे. त्याचा परिणाम म्हणजे आज डोंगरावर, खेडेगावाच्या परिसरात आणि एवढेच नव्हे तर शहराच्या आजुबाजूला झाडाझुडपांची नवीन संजीवनी मिळाल्याने सगळीकडे हिरवीगार टवटवी आलेली आहे.

17-04-14

- शंभू भाऊ बांदेकर

नेता, मग तो कुठल्याही राजकीय पक्षाचा असो, त्याने विरोधकांवर टीका अवश्य करावी, पण ती विधायक असावी, विद्ध्वंसक नव्हे, असे जनसामान्यांचे सर्वसाधारण मत असते आणि ते चूक आहे असे कोणी म्हणणार नाही. पण उडदामाजी काळे गोरे असतात, या न्यायाने सर्वच पक्षांत काही वाचाळवीर असतात. ते अनेकदा ‘ध’चा ‘मा’ करून लोकांच्या भावनांशी तर खेळतात, पण त्याचे दूरगामी दुष्परिणाम काय  होतील याची चिंता त्यांना नसते. आपल्या शाब्दिक गुद्द्यांनी, मुद्यांनी ते दुसर्‍यांची चिता पेटवण्याचे काम मात्र बिनबोभाटपणे करतात व अनेकदा मी त्या गावचाच नव्हे, असा आव आणतात. नुकतेच समाजवादी पार्टीचे तीन नेते काय बोलून (की बरळून) गेले, हे या संदर्भात पाहणे उचित ठरेल.

15-04-14

- मंगेश गावकर, वाळपई    

गोव्यातील काही बुद्धिवाद्यांनी गोव्यात तसेच महाराष्ट्रात भगतसिंह यांच्या शहीद दिनाचे औचित्य साधून नुकताच नास्तिक दिन साजरा केला. यात उण्यापुर्‍या लोकांत थोडा गाजावाजा करत आस्तिक तसेच हिंदू देव-देवतांवरील असलेल्या श्रद्धा, विश्‍वासाला अंधश्रद्धेचे लेबल लावून यथेच्छ टीकेची आळवणी केली.

स्वतःच्या प्राणांची आहूती देऊन आम्हाला स्वातंत्र्य मिळवून देणार्‍या शूर वीरांना आजही आम्ही पूजतो, त्यांचा आदर करतो ते त्यांनी देशावर केलेल्या प्रेमामुळे व त्यांनी केलेल्या बलिदानामुळे. ते आस्तिक होते वा नास्तिक याचा त्याच्याशी काहीही संबंध नाही. पण भगतसिंह हा नास्तिक होता, लेनिन-मार्क्सवादी होता हे दर्शविण्याचा खटाटोप काहीजण आज करून स्वतःचा स्वार्थ साधू पाहात आहेत. हा तर तमाम क्रांतिवीरांचा अपमान आहे.

14-04-14

- रमेश सावईकर

वसंत ऋतु सुरू झाला की निसर्ग नवचैतन्याचा साज चढवतो. झाडांना पालवी फुटते नि फळझाडांना मोहर येतो. निसर्ग आपली तृष्णा भागवितो पण या निसर्गाकडे पाठ फिरविलेल्या माणसांना मात्र नैसर्गिक स्रोतांपासून आपल्या गरजा भागविणे कठीण होते. याचे कारण नैसर्गिक नि पर्यावरण समतोल बिघडत गेला आहे. तो माणसांनी बिघडविला आहे. त्याची प्रचिती चैत्र-वैशाख महिन्यात जनतेला येते. जलस्रोत आटतात. त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचे दुर्भिक्ष्य उद्भवते. ‘‘नेमेचि येतो मग पावसाळा; हे सृष्टीचे कौतुक जाण बाळा’’, अशी उक्ती आहे. पण त्या उक्तीचा अनुभवही मिळणे कठीण झाले आहे. कारण सृष्टीचे कौतुक करण्याऐवजी निसर्ग-सृष्टी यांच्या ऋतुमानानुसार होणार्‍या बदलांवर आम्ही माणसांनीच प्रतिबंध घालण्यासारख्या कृती केलेल्या आहेत. त्यामुळे उन्हाळा सुरू झाला की पाणी टंचाई निर्माण होते. या समस्येला जनतेला सामोरे जावे लागते. सरकारला त्याची विशेष पर्वा आहे असे म्हणता येणार नाही. लोकांनी पाण्यासाठी मागण्या, मोर्चे, घेराव आदी कृती अवलंबिल्या की निद्रिस्त सरकारला जाग येते नि पाणीग्रस्त लोकांना टँकरद्वारे पाणी पुरविण्याची योजना राबविली जाते. या पार्श्‍वभूमीवर ‘‘नेमेचि उद्भवते मग पाणी टंचाई; नाही तिची दखल सरकार दरबारी!’’ अशी उक्ती आता अनुभवायला मिळते.

राज्यातील सर्व शहर-ग्रामीण भागांना आज जलवाहिनीद्वारा पिण्याचे पाणी पुरविले जाते. साळावली, अंजुणे, आमठाणे नि तिळारी धरणाचे साठविलेले पाणी त्यासाठी उपयोगात आणले जाते. उन्हाळ्यात धरणाच्या जलाशयांच्या पाण्याची पातळी कमी होते.