- अजय बुवा

गोव्यात नाट्यचळवळ म्हणावी तशी अजूनही सशक्त झालेली नाही. हौशी रंगभूमी हळूहळू लोप पावत चालली आहे. कला अकादमीच्या नाट्य स्पर्धांना फक्त चार-चार नाटके सादर होताहेत. उत्सवी रंगभूमीवर तीच नाटके व तोच पचकट विनोद चालू आहे. वार्षिक परंपरा म्हणून देवळासमोर नाटक व्हायला हवे, या भावनेने निव्वळ ‘भागवून नेणे’ हा प्रकार चालू आहे. कोकणी अकादमी व सम्राट क्लबचा मास्टर दत्ताराम नाट्य महोत्सव वगळता नाट्यक्षेत्रात गोव्यात तशी उदासीनताच आढळून येत आहे. आणि अशा या वातावरणात ‘सादीर थिएटर फेस्टीवल’ सारखं नाव गोव्यात आढळतं हे नाट्यचळवळीला पोषक आहे. पृथ्वी थिएटर फेस्टीवल, भारत रंग महोत्सव - दिल्ली सारखे महोत्सव आम्हांला ऐकून माहीत होते. परंतु त्याच तोला-मोलाचे एक नाट्यमहोत्सव गोव्यात यशस्वी होऊ शकतो हे या फेस्टीवलने दाखवून दिले आहे.

- प्रदीप आनंद नाईक

आपल्या जीवनाच्या वाटचालीत आपल्याला अनेक माणसे भेटतात, पण त्यातील अवघीच कायम स्मरणात राहतात. जीवनातील बर्‍यावाईट प्रसंगांपैकी थोडेच प्रसंग आपल्या मनात कायमचे घर करून राहतात. तद्वत अनेक कार्यक्रम वा उत्सवांतील अगदी मोजकेच कार्यक्रम आपल्या स्मृतीपटलावर कायमचे कोरले जातात, हेदेखील तितकेच खरे! असाच समस्त गोमंतकियांना भावलेला, आपल्या बुद्धीला चालनाच नव्हे तर वैचारिक खाद्य पुरविणारा गोवा राज्य कला आणि संस्कृती संचालनालय आयोजित दामोदर धर्मानंद कोसंबी वैचारिक महोत्सव. हा महोत्सव समस्त गोमंतकीयांत आता ‘डी. डी. कोसंबी वैचारिक महोत्सव’ वा ‘फेस्टीव्हल ऑफ आयडीयाज’ म्हणून रूढ झाला आहे.

- रामकृष्ण कामत

भारतीय शिक्षण मूल्यांनी युक्त आदर्श संस्कार व स्वाभिमानी नागरिक घडविणे हे भारतीय शिक्षण प्रणालीचा मूल मंत्र होय. भारतीय संस्कृती जपणारे पारंपरिक संस्कार मुलांवर बिंबविण्यासाठी शिक्षकांबरोबर पालकांचीही भूमिका महत्त्वाची आहे, हे प्रयोगसिद्ध आहे. अगदी हेच महत्त्वाचे तंत्र विकसित व्हावे यासाठी पणजी येथील डॉ. केशव बळीराम हेडगेवार शिक्षण प्रसारक मंडळ ही संस्था क्रियाशील आहे. १९९० हे वर्ष या संस्थेचे प्रारंभी वर्ष. पूर्व प्राथमिक शाळा इथपासून १० वी पर्यंत विद्यालय असे आज या संस्थेचे स्वरूप आहे. गेल्या ६ वर्षांपासून १० वीचा निकाल १०० % लागत आहे. शिक्षणाबरोबरच कला, क्रीडा, सांस्कृतिक अशा मुलांचा सर्वांगीण विकास साधणार्‍या क्षेत्रात या संस्थेने नेहमीच राज्यस्तरावर उल्लेखनीय यश मिळवले आहे.

- राजेंद्र पां. केरकर

गोव्याला पक्ष्यांची वैविध्यपूर्ण आणि समृद्ध संपदा लाभलेली आहे. रुबी थ्रोटेड येलो बुलबूल या सुंदर पक्ष्याला राज्य पक्षी होण्याचा सन्मान लाभलेला आहे. उष्णकटिबंध प्रदेशातला स्वर्ग म्हणून ओळख असलेला गोवा पर्यटकांसाठी शेकडो वर्षांपासून जसा आकर्षण ठरलेला आहे, तसाच तो देशविदेशांतील पक्ष्यांसाठीही! शरद - हेमंत ऋतूचे आगमन झाले की विदेशातल्या पक्ष्यांचे गोव्यात आगमन होते. कोकण रेल्वेमार्ग अस्तित्वात येण्यापूर्वी तिसवाडीतील करमळी गावचे तळे बारामाही नानाविविध पक्ष्यांनी गजबजलेले असायचे. आजही देशाच्या वेगवेगळ्या प्रांतांबरोबर विदेशातल्या पाहुण्यांचे इथे आगमन होते.