आयुष

समुपदेशन गीतेतून :  … तस्मात् सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भव अर्जुन

– प्रा. रमेश सप्रे गीता हा समुपदेशनाचा ग्रंथ आहे. समुपदेशकसुद्धा साक्षात् भगवंत आहेत. तसं पाहिलं तर प्रत्येक गीताध्यायाच्या समाप्तीनंतर जे संकल्पवाक्य येतं त्यात ‘श्रीकृष्णार्जुन संवादे’ असा उल्लेख येतो. पण संपूर्ण गीतेत ‘श्रीकृष्ण उवाच’ म्हणजे ‘श्रीकृष्ण (अर्जुनाला) म्हणाला’ असं एकदाही येत नाही. सर्वत्र ‘भगवान उवाच’- भगवंत म्हणाले असं येतं. याचा अर्थ काय? स्वतः भगवंतांनीच म्हणजे श्रीकृष्णानंच याचं उत्तर दिलंय. ज्यावेळी अर्जुन ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

– डॉ. सीताकांत घाणेकर (योगसाधना – २४८) (स्वाध्याय – १६) प्रत्येकाच्या जीवनात बालपणापासून विविध संस्कार होतात. हे संस्कार सुरू होतात आपल्या घरात. ते ही वेगवेगळ्या व्यक्तींकडून. आमच्या लहानपणी एकत्रित कुटुंब असे. त्यामुळे साहजिकच दोन-तीन पिढ्यांच्या व्यक्ती घरात असत- आई-वडील; आजी-आजोबा; पणजी-आत्या-काकी वगैरे. सुटीत मुले आईसोबत आजोेळी जात. तिथेही बरेच नातेवाईक- मामा-मामी आणि जर आजोळ श्रीमंत असेल तर त्या घरचे नोकर-चाकर ... Read More »

कोणते खाण्याचे तेल आरोग्यदायी आहे?…

– डॉ. संध्या कदम, होमिओपॅथी तज्ज्ञ, पर्वरी ज्यांचे रक्तामधील कोलेस्ट्रॉल वाढले आहे त्यांनी योग्य तेल कसे निवडावे? त्यापैकी प्रत्येक प्रकारचे तेल किती प्रमाणात सेवन करावे? हे नेहमी आपल्याला पडणार्‍या बर्‍याच प्रश्‍नांपैकी काही प्रश्‍न आहेत. कुठल्याच तेलाला तसे खूप आरोग्यदायी म्हणता येणार नाही. प्रथमतः असे विशिष्ट तेल नाही ज्याला सर्वांत जास्त आरोग्यदायी तेल म्हणता येईल! प्रत्येक तेलाचे काही फायदे आणि तोटे आहेत. ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

(योगसाधना २४७) (स्वाध्याय – १५) – डॉ. सीताकांत घाणेकर शास्त्रकार सांगतात की पूर्वसुकृतानुसार प्रत्येकाचे जीवन घडत असते. खरेच, किती सत्य आहे हे! विविध व्यक्तींच्या जीवनांचा जवळून अभ्यास केला तर याची प्रचिती येते. म्हणून जीवनविकासाकरिता वेगवेगळ्या व्यक्तिमत्त्वांचा अभ्यास अति आवश्यक आहे. रामायणाचा अभ्यास केला की तिथे वेदशास्त्र पारंगत व शिवभक्त रावण दिसतो. विकार व वासनांमुळे राक्षस ठरला व अधोगतीला गेला. महाभारतातील ... Read More »

समुपदेशन गीतेतून – प्रयाणकाले मनसाऽचलेन…

– प्रा. रमेश सप्रे आपण सारे प्रवासी… हा अनुभव आज सर्वांचाच झालाय. काही म्हणतात ‘आम्ही सारे प्रवासी घडीचे’ म्हणजे घटका(घडी)भरचे. अनंत काळाच्या दृष्टीनं अल्प आयुष्य असलेले. ज्ञानोबा माऊली म्हणते .. माणसाचं जीवन म्हणजे ‘अग्नीत टाकलेली लोण्याची उंडी’ – आगीत टाकलेला – सतत वितळत, जळत, संपत असलेला लोण्याचा गोळा. किती काळ हे जीवन असतं? तर ‘माशी पांख पाखडी तव हे सरे॥ ... Read More »

प्रिव्हेन्शन इज बेटर दॅन क्युअर : लसीकरण

– डॉ. राजेंद्र साखरदांडे मध्येच इबोलाची त्सुनामी आली. त्याकरता एक आठवडा आपल्याला थांबावे लागले. राजधानी एक्सप्रेस रेलगाडी धावत असेल तर इतर गाड्या बाजूला सारल्या जातात त्यासारखीच ही गोष्ट! तर लसीकरणाविषयी बीसीजी, पोलिओ, डीपीटी यातील ‘डीपीटी’ची लस याबद्दल आम्ही जाणून घेतले. आता सुरुवात आम्ही डी… पासून करू. डी.पी.टी.तील ‘‘डी’’ म्हणजे ‘‘डिफ्तेरिया’’ म्हणजेच ‘‘घटसर्प’’. कोकणीमध्ये आम्ही त्याला ‘कोटेल’ म्हणतो. तो जंतू म्हणजे ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

(योगसाधना – २४६) (स्वाध्याय – १२) – डॉ. सीताकांत घाणेकर योगसाधना करता करता साधकाला हळूहळू जाणीव व्हायला लागते की मानवदेहाचे वेगवेगळे पैलू आहेत- शरीर, मन, बुद्धी, प्राण व आत्मा. जसजशी प्रगती होते तेव्हा कळते की या सर्व पैलूंमध्ये सर्वांत मुख्य म्हणजे आत्मा. तद्नंतर त्याच्या लक्षात येते की आत्मा म्हणजे परमेश्‍वराचाच अंश असल्यामुळे तो नित्यानंदस्वरूप आहे. तो पवित्र आहे. त्याची पवित्रता ... Read More »

॥ समुपदेशन गीतेतून ॥ – अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा न अन्यगामिना…

– प्रा. रमेश सप्रे सर्व संतसत्पुरुषांचं एकमुखी सांगणं आहे – ‘आम्ही वागतो त्याप्रमाणे वागू नका. आम्ही जगतो त्याप्रमाणे जगू नका. आम्ही सांगतो (उपदेश करतो) त्याप्रमाणे वागा नि जगा’. किती खरंय हे! ज्ञानोेबा-तुकोबा, एकनाथ-रामदास, शिर्डीचे साईबाबा-अक्कलकोटचे स्वामी समर्थ, शेगावचे गजानन महाराज-गोंदवल्याचे श्रीब्रह्मचैतन्य महाराज, मिराबाई-जनाबाई यांसारख्या साधुसंतांसारखं जगणं सामान्य प्रापंचिकांना शक्य तरी आहे का? एकवेळ वेशभूषा-केशभूषा जमू शकेल, भस्माचे पट्टे, रुद्राक्षाच्या माळा, ... Read More »

प्रिव्हेन्शन इज बेटर दॅन क्युअर – इबोलाची त्सुनामी…

– डॉ. राजेंद्र साखरदांडे शेवट इबोलाची त्सुनामी आलीच. पहिली केस तामिळनाडूमध्ये सापडली. पण त्याविषयी अधिकृत निर्वाळा दिला गेला नाही. तरीदेखील केव्हाही कुठेही मोठ्या शहरात इबोलाचा रोगी तिथल्या विमानतळावर उतरू शकतो. मागे या सदरात मी लिहिले होते. जंगलातून हे व्हायरस गावांत पसरू लागलेत. नेहमीप्रमाणे याची सुरुवात अफ्रिकन राष्ट्रांमध्येच होते. कारण तिथे गरिबी इतकी वाढली आहे की तिथले लोक काहीही खातात. जंगलातून ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

(योगसाधना – २४५) (स्वाध्याय – १३) – डॉ. सीताकांत घाणेकर सामान्य मानवाला तत्त्वज्ञान हा अगदी रूक्ष विषय वाटतो. सुरुवातीला जेव्हा सामान्य व्यक्ती तत्त्वज्ञानाचा अभ्यास करायला लागते तेव्हा सर्व पैलू व्यवस्थित समजत नाहीत. अनेक वेळा व्यक्ती गोंधळतात व अभ्यास सोडून देतात. त्यामुळेच नियमित स्वाध्याय आवश्यक आहे. आळस न करता स्वाध्याय केला की कठीण विषयदेखील सोपे वाटू लागतात, रुचकर वाटतात. तदनन्तर अभ्यास ... Read More »