आयुष

पक्षाघात आणि आयुर्वेद उपचार

– कांता जाधव भिंगारे (आयुर्वेद तज्ज्ञ) सर्वसामान्य भाषेत अंगावरून वारे जाणे म्हणजे पक्षाघात होय. याला बरीच पर्यायी नावे आहेत, जसे पक्षवध, पक्षाघात, एकांगवात, एकांगरोग, अर्धांगवात किंवा अर्धांगवायू. ही सर्व समान नावे आहेत. विशेषतः वृद्धापकाळात होणारा हा वातविकार असून मोठ्या कष्टाने बरा होणारा किचकट व्याधी आहे. यात शरीराच्या अर्ध्या भागामध्ये वैफल्य येणे, लकवा मारणे, शरीराचा अर्धा भाग लुळा पडणे इ. लक्षणे दिसून ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

– डॉ. सीताकांत घाणेकर (योगसाधना: २५७) (स्वाध्याय – २५) सर्व विश्‍वात प्रत्येक विषयांत एवढा अभ्यास व संशोधन चालले आहे की विविध विषयांचे ज्ञान वाढतच आहे, ही चागंली आहे. पण मुख्य गोष्ट म्हणजे त्या त्या विषयांच्या विद्यार्थ्यांनी किंवा तथाकथित तज्ञांनी नियमित अभ्यास चालू ठेवला पाहिजे नाहीतर तो ‘अज्ञानी’(!) होऊ शकतो. आता एक गोष्ट खरी की सगळेच ज्ञान काही कोणी आत्मसात करु ... Read More »

॥ द्रष्टुम् इच्छामि ते रुपम् ऐश्‍वरम् पुरुषोत्तम॥

– प्रा. रमेश सप्रे गीतेतला अर्जुन हा आपला प्रतिनिधी वाटतो. तो जे प्रश्‍न विचारतो ते आपल्या मनातले व जीवनातले असतात. इतकी शतकं लोटूनही आज झपाट्यानं बदलणार्‍या काळातही तो उपयुक्त वाटतो यातच गीतेची महानता आहे. कृष्णार्जुनांचं नातं गीतेपुरतं बोलायचं झालं तर अर्जुनाच्या बाजूनं शिष्य-गुरुचं नातं आहे. पण कृष्णाच्या बाजूनं ते मित्राचं किंवा सख्याचं आहे. ही गीतेची मधुरता आहे. अर्जुन कृष्णाच्या पायाजवळ ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

– डॉ. सीताकांत घाणेकर (योगसाधना – २५६) (स्वाध्याय – २४) सर्व विश्‍वांत चौफेर नजर टाकली व थोडा विचार केला तर लगेच लक्षात येईल की बहुतेक व्यक्ती जे काही भौतिक आहे त्याचीच जास्त कामना (इच्छा) करतात. त्या यादीत मुख्यत्वे करून धन-संपत्ती प्रमुख असते. त्याबरोबर सत्तेची त्यांना आवड असते. म्हणूनच ते शिक्षणही त्यासाठीच घेतात. सामाजिक कार्यही त्याच इच्छेने करतात. अगदी थोडे लोक ... Read More »

समुपदेशन गीतेतून – यत् यत् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमत् ऊर्जितमेव वा …

– प्रा. रमेश सप्रे एक उद्बोधक प्रसंग. मूर्तींचं प्रदर्शन. मूर्तिकार स्वतः उपस्थित. प्रवेशद्वाराजवळ एक अप्रतिम मूर्ती. एका सुंदर स्त्रीची तिच्याहून सुंदर मूर्ती. तिचा देह, वस्त्रं, अलंकार सर्वांतून सौंदर्य व्यक्त करणारी.. सर्वांना मूर्तिमंत सौंदर्याचा प्रत्यक्ष अनुभव देणारी. या मूर्तीपासून काही अंतरावर मूर्तिकार उभा. त्याला कोणीच ओळखत नव्हतं. त्याचा उद्देश एकच होता- आपल्या या मूर्तीचं खरं रसग्रहण (ऍप्रिशिएशन) करणार्‍या रसिकाला नमस्कार करायचा. Read More »

प्रिव्हेन्शन इज बेटर दॅन क्युअर – वार्धक्य –

– डॉ. राजेंद्र साखरदांडे माणसाच्या जीवनात वार्धक्य ही कुणालाही नको असलेली गोष्ट आहे. प्रत्येकाला वाटते की आपले मरण वार्धक्याअगोदर यावे. आजकाल मरणाचे वय वाढलेय. नवीन नवीन औषधांचा शोध लागलेला आहे. सुधारित आरोग्य कसे जगावे याचे धडे शिकवले जातात. स्वतःच्या आरोग्याविषयी मानव चिंता करु लागलेला आहे. खाण्याच्या पद्धती बदललेल्या आहेत. १९५० साली मानवाचे जगण्याचे वय ४६ होते… आज ते ७० वर ... Read More »

‘किशोरवयीन मुलांचं पालकत्व’ : एक कठीण काम!!

– डॉ. सुषमा किर्तनी (भाग – १) किशोरावस्था ही बालकापासून तरुणापर्यंतचा प्रवास आहे आणि त्यामुळे त्यांचं पालकत्व हे सुद्धा बालवयापासून तारुण्यापर्यंत मार्गदर्शन करण्याचा एक प्रवासच आहे. पालकांना त्यांच्या मुलांमध्ये उत्तम गुणांची पेरणी करावी लागते, तसेच त्या मुलांना स्वावलंबी व एक जबाबदार नागरिक बनण्यासाठी मदत करावीच लागते. आणि म्हणूनच पालकत्व हे मध्यम वयातील एक आव्हानात्मक आणि महत्त्वाचे विकासात्मक कार्य आहे. Read More »

योगमार्ग – राजयोग

– डॉ. सीताकांत घाणेकर (योगसाधना – २५५) (स्वाध्याय -२३) आज विश्‍वात ज्ञानाचा फार मोठा स्फोट झाला आहे आणि तो चालूच राहणार. प्रत्येक सूज्ञ व्यक्तीला ज्ञानाची फारच आवश्यकता आहे- त्याच्या व्यवसायामध्ये, त्याच्या दैनंदिन व्यवहारात आणि विचार तरी किती?… अनेक. ज्ञान मिळवण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धती, तर्‍हा असतात पण मुख्यत्वे – पठण(वाचणे) व श्रवण(ऐकणे) दोन्हीची आवश्यकता आहे. तसेच या दोन्ही पद्धती चांगल्या. पण फक्त ... Read More »

समुपदेशन गीतेतून – अज्ञानजं तमः नाशयामि ज्ञानदीपेन भास्वता …

– प्रा. रमेश सप्रे गीतेतील समुपदेशनाचा भर आतून मिळणार्‍या सामर्थ्यावर, प्रेरणेवर आहे. कुठल्याही विशिष्ट वारी, विशिष्ट देवदेवतेची, विशिष्ट पद्धतीनं उपासना करा असं गीता म्हणजेच भगवंत एकदाही सुचवत नाहीत. गीतेत अर्जुन जरी ‘शिष्य’ भावानं श्रीकृष्णाला शरण गेला तरी ‘गुरू’ म्हणून कृष्णानं शिकवण दिलेली नाही किंवा उपदेशही केला नाही. ‘भगवान् उवाच’ म्हणून गीता सांगताना एका अतिशय उच्च अवस्थेतून भगवंताची वाणी वाहत राहते. ... Read More »

प्रिव्हेन्शन इज बेटर दॅन क्युअर – पोटातील जंतू

– डॉ. राजेंद्र साखरदांडे पोटात जंतू असतात का? खरे म्हणजे आपण आज प्रामुख्याने पोटातील किड्यांविषयी बोलणार आहोत. प्रत्येकाला त्याच्याविषयी माहिती आहे. माझ्या पोटात दुखतेय, मला दंत(जंत) झाले असणार! पूर्वीपासून याविषयी चांगलेच गैरसमज आहेत. साखर खाण्याने किंवा जास्त गोड खाल्ल्यावर जंताचा त्रास होतो. जंत पोटात असणे हे बरोबर – त्याने जेवण पचायला मदत होते. जंतावर औषध घेणे जरुरी आहे, पण थोडेतरी ... Read More »