आयुष

… त्यागात् शान्तिः अनंतरम्!

– प्रा. रमेश सप्रे ‘शांती’ हा शब्द जरी उच्चारला तर डोळ्यासमोर गौतम बुद्ध, भगवान महावीर, सारे संत यांच्या शांतप्रसन्न मुद्रा उभ्या राहतात. पण यापूर्वीही उपनिषदांचे निर्माते ऋषीही आपल्या ज्ञानगर्भ विचारांचा शेवट ‘ॐ शांतिः शांतिः शांतिः’ अशा त्रिवार शांतिमंत्रानं करत असत. अत्यंत भीषण युद्ध सुरू होण्याच्या प्रारंभी भगवान् श्रीकृष्ण दिशाहीन झालेल्या अर्जुनाला दिग्दर्शन करताना ‘शांति’ हेच सर्वोच्च मूल्य आहे हे समजावून ... Read More »

‘माझे’ जीवनाचे व्यवस्थापन

–  डॉ. मृणालिनी सहस्रभोजनी, स्त्रीरोगतज्ज्ञ या लेखात ‘माझे’ म्हणजे तरुणाईत पदार्पण करणार्‍या मुलींचे गृहित धरायचे आहे. या वयात मुला-मुलींमध्ये शारीरिक, मानसिक, भावनिक, सामाजिक बदल होत असतात. या बदलांना सामोरे जाताना त्यांच्यामध्ये जागरूकता, होणार्‍या बदलांचा सकारात्मकरीत्या स्वीकार, त्या वयातील गरजांविषयी जागरुकता, या बदलांना व गरजांना सहजपणे स्वीकारणे शिवाय बदलांबद्दल व स्वतःबद्दल आदरही बाळगायला हवा. कसे ते थोडक्यात पाहुया. १. जागरूकता ः माझ्यात ... Read More »

परिहारक सेवा ‘‘आयुष’’

– म. कृ. पाटील, मुळगाव-अस्नोडा मागील अंकावरून पुढे…. राज्यशासन आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण विभागाला, आरोग्य संचालनालय आणि वैद्यकीय शिक्षण-प्रशिक्षण महाविद्यालयाला फार मोठ्या योगदानाची गरज आहे. वैद्यकीय पदवी शिक्षण (एमबीबीएस), परिचारिका प्रमाणपत्र आणि पॅरामेडिकल अभ्यासक्रमांमध्ये ‘पॅलिएटिव्ह केअर’चा अंतर्भाव करायची तसेच आधीच बाहेर पडलेल्यांना अद्ययावत ज्ञानाचे प्रशिक्षण देण्याची जबाबदारी निर्धारित केलेली आहे. Read More »

योगमार्ग – राजयोग

– डॉ. सीताकांत घाणेकर (योगसाधना: २६५) (स्वाध्याय – ३३) आपल्यापैकी प्रत्येकाच्या दैनंदिन जीवनात इतकीधावपळ असते की निवांतपणे बसून आपल्याआयुष्याबद्दल विचार करायला कुणालाही वेळ नसतो. नपेक्षा ‘आम्ही वेळ काढत नाही’ असे म्हणणे जास्त संयुक्तिक ठरेल. पण ज्यावेळी एखादे दुःख स्वतःच्या किंवा इतरांच्या जीवनात आले की काही वेळाकरता जीवन स्तब्ध झाल्यासारखे वाटते. अनेक वेळा मनात विचार येतात की काय चालले आहे या ... Read More »

तेषां अहं समुद्धर्ता

– प्रा. रमेश सप्रे संदर्भ (कॉंटेक्स्ट) अन् संहिता (टेक्स्ट) असे दोन शब्द अभ्यासाच्या दृष्टीनं महत्त्वाचे असतात. आपण सर्वजण कोणत्याही अभ्यासासाठी पाठ्यपुस्तक, संहिता (टेक्स्ट) वाचतोच. पण केवळ पुस्तकाचं शब्दकोशाच्या साह्यानं वाचन हे बर्‍याच वेळा प्रत्यक्ष जीवनापेक्षा निराळं असतं. आचार्य विनोबांचं एक मार्मिक वाक्य आहे. ‘गो म्हणजे गाय’ नि ‘अश्‍व म्हणजे घोडा’ हे झाले पुस्तकातले शब्दार्थ. पण जीवनाच्या संदर्भात ‘गो’चा अर्थ गोशाळेत ... Read More »

पोट दुखतंय..?

– डॉ. राजेंद्र साखरदांडे, साखळी पोटदुखी..? त्यावर काय लिहायचे..? असा विचारच मनात येणे नाही. कुठलेही लक्षण साधे नसते, असेच गृहीत धरून चालणे नेहमीच बरोबर नसते. किंबहुना काहीही वेगळे शरीरात घडत असते, तेव्हाच लक्षणे दिसून येतात. त्यावर साशंक राहणे चांगले. काय होतेय? … पोट दुखतेय?… असे म्हणत पेशंट संपूर्ण पोटालाच हात लावतो. पोट ज्याला आपण उदर म्हणतो… जिथे जेवल्यानंतर सगळे पदार्थ एकाच ... Read More »

परिहारक उपाययोजना ‘‘आयुष’’

– म. कृ. पाटील, मुळगाव-अस्नोडा २१ व्या शतकातही आधुनिक विज्ञान तंत्रज्ञान आणि संशोधनीय विश्‍वात मानवाच्या काही चिवट, दुर्धर, असाध्य व्याधी आणि आजार-विकार असे आहेत की ज्याच्या नामोच्चारानेही समस्त प्रगत-अप्रगत मानवी जीवनच हबकून जाते. ज्या व्यक्ती आणि कुटुंबाच्या वाट्याला त्या व्याधी आणि ते आजार-विकार येतात त्या रुग्णाची आणि कुटुंबीयांची सामाजिक, मानसिक, भावनिक आणि आर्थिक व्यवस्था अधिकाधिक बिकट, हलाखीची आणि दयनीय बनत ... Read More »

योगमार्ग – राजयोग

– डॉ. सीताकांत घाणेकर (योगसाधना : २६४) (स्वाध्याय – ३२) प्रत्येक मानवाच्या आयुष्यात अनेक बरे-वाईट प्रसंग येत राहतात. सुखदुःखाचे विविध क्षण असतात. आपणातील बहुतेकजण दुःखाच्या किंवा वाईट प्रसंगी नाउमेद होतात. खचून जातात. त्यांच्या जीवनात काहीच रस राहत नाही. अनेकजण म्हणतात की काळोखानंतर प्रकाश येतोच, तसे दुःखानंतर सुख येणार, आनंदाचे क्षण येणार, असे म्हणणे वेगळे आणि तसे समजणे वेगळे. पण अशा ... Read More »

… हे कृष्ण हे यादव हे सखेति…॥

– प्रा. रमेश सप्रे तसं पाहिलं तर हे काही महत्त्वाचे उद्गार नाहीयेत.विश्‍वरूपदर्शनाचे वेळी अर्जुनाची जी मनःस्थिती होते तिचा एक भाग म्हणून त्याला आश्‍चर्य वाटतं, भीति वाटते, आदर वाटतो. हे सारं अपेक्षित होतं. पण त्याला एका गोष्टीचा पश्‍चात्ताप होतो. तो क्षमाप्रार्थना करतो. एवढंच नव्हे तर असंही म्हणतो, ‘मला सहन होत नाही रे विश्‍वरूप. आवरून घ्या नि पुन्हा नेहमीसारखं रूप घ्या.’ त्याचे ... Read More »

चक्कर येते…. सांभाळा..!!

– डॉ. राजेंद्र साखरदांडे, साखळी चक्कर येणे हे कदाचित साधेही असू शकते. वरवर दिसणारी ही बाब भयानक रूपही घेऊ शकते. चक्कर, घेरी, फिट् या सगळ्या गोष्टी एकच सांगतात. आज आपल्याला ‘व्हर्टायगो’ या विषयावर बोलायचे आहे… जेव्हा माणूस स्वतःभोवती फिरतो किंवा बाहेरचे जग माणसाभोवती फिरते त्यालाच आपण व्हर्टायगो असे म्हणतो. याचे दोन भाग आहेत. पहिला – यात रुग्णाला जग आपल्याभोवती फिरतेय ... Read More »