आयुष

दीर्घायुषी होता येईल का?

– सौ. मोहिनी सप्रे मनुष्य म्हणजे ईश्‍वराची प्रतिकृती. याचाच अर्थ ईश्‍वराची मनुष्यावर कृपादृष्टी आहे. त्याला ईश्‍वराने स्वतःचे सामर्थ्य अर्पण केले आहे. मनुष्याने मनात आणले तर तो काहीही करू शकेल. मनुष्य हा ईश्‍वराचा अंश आहे. तो मनात आणेल तेवढा मोठा होऊ शकतो व कोणत्याही सिद्धी प्राप्त करणे त्याला शक्य आहे. मनुष्याचे शरीर हे ईश्‍वराचे मंदिर आहे. हे मंदिर व्यवस्थित सुडौल व ... Read More »

‘कर्ण’ ः शरीराचा दुर्लक्षित अवयव

– डॉ. मनाली म. पवार गणेशपुरी-म्हापसा   सामान्यतः कर्णरोगावर तूप पिणे हा प्रयोग रसायनाप्रमाणे गुण देणारा आहे. कर्णरोग झालेल्या व्यक्तीने अतिव्यायाम करू नये. स्नान करताना कानात पाणी जाणार नाही याची दक्षता घ्यावी. कानाच्या पाळीचा भाग मेंदूशी संबंधित असल्याने त्याठिकाणी कान टोचणे व कर्णभूषणे घालणे ही प्रथा रूढ आहे. तान्ह्या बाळाला आंघोळीपूर्वी तैलाभ्यंग करण्याची प्रथा पूर्वापार चालत आलेली आहे. कान, नाक, ... Read More »

उंबराचा रस ः पित्तशामक, श्रमहर

– डॉ. पांडुरंग गावकर   सूज कमी करणारा, वेदनाशामक, पचायला जरा जड. तात्पर्य पोटातील अग्नी विझविणारा तसेच असह्य वेदना कमी करणारा म्हणून हा प्रसिद्ध आहे. आगीत होरपळल्यावर जळलेल्या त्वचेवर याच्या सालीचा लेप लावल्यास वेदना हमखास कमी होतात. खूप ताप आलेल्या रुग्णाच्या त्वचेवरही याचा लेप केल्यास ताप शीघ्र उतरण्यास मदत होते.   आपल्या भारतात अनेक प्रदेशात उत्पन्न होणारे उंबर किंवा औदुंबराचे ... Read More »

समुपदेशन गीतेतून ……. कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः|

– प्रा. रमेश सप्रे   अत्यंत लवचिक व उदार अशी समाजरचना प्रत्यक्षात येऊ घातलीय, आपण त्यात अडथळे निर्माण करण्याऐवजी ती अधिक प्रभावी व परिणामकारक बनवण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न करायला हवा. व्यास-वाल्मिकींना कुठल्यातरी कौटुंबिक पार्श्‍वभूमीचा संदर्भ देऊन आजही नि अजूनही विशिष्ट समाजाचे प्रतिनिधी मानणार की सार्‍या मानवजातीच्या मार्गदर्शक, कुलगुरुपदी असलेले ‘ब्रह्मज्ञानी’ मानणार? द्रोणाचार्य-अश्‍वत्थामा-अर्जुन-एकलव्य-कर्ण हे प्रभावी क्षत्रिय नाहीत?   काही शब्दांचे शास्त्रग्रंथांच्या दृष्टींनी ... Read More »

उष्मा सुसह्य करण्यासाठी…

उन्हाळ्यातील ऋतुबदलाचा आपल्या शरीरावर परिणाम होतो. भूक कमी होणं, उन्हाळा बाधणं, ऍसिडिटी, डोकं दुखणं, टाचेला भेगा पडणं असा त्रास उन्हाळ्यात होतो. या बदलांमुळे प्रकृतीच्या अनेक तक्रारी निर्माण होऊ शकतात. आपापल्या प्रकृतीनुसार आणि आहारानुसार ही लक्षणं कमी-जास्त असू शकतात. वातावरणात होणारे बदल आपल्या हातात नसले तरी निसर्गचक्रानुसार आहार नियोजन करणं हे आपल्या हातात आहे. उन्हाळ्यात आरोग्य उत्तम राखण्यासाठी काय खाणं फायदेशीर ... Read More »

निःसत्व आहाराने आरोग्यावर गंभीर परिणाम!

अमेरिकेच्या विद्यापीठातील संशोधकांचा निष्कर्ष; मानसिक स्थितीतही फरक नि:सत्त्व आहार (जंक फूड) घेणार्‍या व्यक्तींच्या शरीरात धोकादायक रसायने जातात, त्याचा आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत असल्याचे एका अभ्यासाद्वारे स्पष्ट झाले आहे. ज्या व्यक्ती सतत अशा नि:सत्त्व पदार्थाचे सेवन करतात त्यांचे आरोग्य धोक्यात असल्याचे अमेरिकेतील जॉर्ज वॉशिंग्टन विद्यापीठाच्या अमि झोटा यांनी स्पष्ट केले. अशा व्यक्तींच्या शरीरात धोकादायक रसायने जातात. चाळीस टक्क्यांपर्यंत हे प्रमाण वाढते, ... Read More »

गाढ झोपेमुळे मानवी स्मृतीत वाढ!

गाढ झोपेमुळे स्मृती वाढते असे निदर्शनास आले असून ती प्रक्रिया नेमकी कशी घडते यावरही वैज्ञानिकांनी प्रकाश टाकला आहे. आपण आपल्या जीवनातील किमान एक तृतीयांश वेळ तरी झोपेत घालवतो, पण ते आवश्यक असते, कारण गाढ झोपेमुळे स्मृती वाढते. रिव्हरसाइड येथील कॅलिफोर्निया विद्यापीठात करण्यात आलेल्या संशोधनानुसार संथ लहरी असलेली झोप स्मृती बळकट करण्यास उपयोगी असते. झोपेत माणूसच काय, पण प्राण्यांच्या संवेदन अग्रांची ... Read More »

जपा आरोग्य लहानग्यांचे!

– सौ. मोहिनी सप्रे   * मूल जन्माला आले की त्याला शुद्ध सोने मधात उगाळून चाटवावे. * लहान बाळाला शुद्ध खोबरेल तेलाने हलक्या हाताने नियमित मसाज करावा. * तान्ह्या बालकाला कोणत्याही साबणाऐवजी दुधात बेसन घालून लावावे. * रोज आंघोळीनंतर किमान २ महिने तरी धूप-ओवा घालून धुरी द्यावी. * पहिले सहा महिने ते एक वर्षापर्यंत मातेचे दूध द्यावे. दात यायला लागले ... Read More »

जपा आपले डोळे… नेत्रदानासाठी!

– डॉ. मनाली म. पवार गणेशपुरी-म्हापसा तुमच्या निरोगी डोळ्यांनी तुमच्या मरणोपरांतदेखील नेत्रदानाने एखाद्या अंध व्यक्तीला दृष्टी देण्याचे महान पुण्याचे कार्य घडू शकते. मरणानंतर शरीराची नुसतीच राख होण्यापेक्षा, नेत्रदानाचा अर्ज भरावा. नेत्रदानासारखे दुसरे दान नाही. संधिवातासारखे वातविकार असो वा त्वचाविकार वा लठ्ठपणा अशा प्रकारचे काही आजारपण आल्यास रुग्ण आयुर्वेदिक चिकित्सेकडे वळताना दिसतो. पण नेत्रविकार म्हणजेच डोळ्यांच्या आजारासाठी रुग्ण फक्त आणि फक्त ... Read More »

घरगुती वैद्य

– सौ. मोहिनी सप्रे तणाव कमी करण्यासाठी- पूर्वेकडे किंवा दक्षिणेकडे डोके करून झोपावे. प्राणायाम, ध्यानधारणा व योगासने करावीत. पाय काशाच्या वाटीला तेल लावून घासावे. नाकात गायीचे तूप घालावे. केळी खावीत.   शरीरामध्ये सकाळी वात जास्त असतो. दुपारी पित्त वाढते व संध्याकाळी कफ वाढतो. या तीनही गोष्टींचा जास्त त्रास होऊ नये म्हणून आपल्या तोंडातील लाळ जास्तीत जास्त प्रमाणात पोटात जाणे गरजेचे ... Read More »