आयुष

इंद्रियांच्या स्वास्थ्याची काळजी जीभ

– डॉ. मनाली म. पवार (गणेशपुरी-म्हापसा) अति थंड, अति तिखट, अति गोड, अति खारट, अति उष्ण पदार्थ टाळावेत. सुपारीसारख्या तुरट चवींचे खाद्यपदार्थ टाळावेत, पण जिभेच्या आरोग्यासाठी तांबुलसेवन मात्र पथ्य आहे. जीभ हे रसनेंद्रियाचे स्थान आहे. हे वागेंद्रियं व रसनेंद्रिय या दोघांचेही स्थान आहे. म्हणजे जिभेच्या ठिकाणी एक ज्ञानेंद्रियं आहे जे रसज्ञान करवते आणि एक कर्मेंद्रिय आहे जे बोलण्याचे काम करते. ... Read More »

किचन क्लिनीक

– वैद्य स्वाती हे. अणवेकर (म्हापसा ) भारतीय आहार पद्धतीमध्ये जेवण बनवीत असताना आपण ब-याच जिन्नसांचा वापर आपल्या दररोजच्या स्वयंपाकामध्ये करत असतो.आपली भारतीय आहार पद्धती इतकी विशाल आणि समृद्ध आहे.आपल्याला हे माहीत आहे का की आपण आपल्या जेवणामध्ये वापरत असलेले बरेचसे पदार्थ हे जरा वेगळ्या पद्धतीने वापरले तर आपण त्यांचा उपयोग घरच्या घरीच शरीराच्या छोट्या मोठ्या तक्रारी ब-या करण्याकरीता करु ... Read More »

इंद्रियांच्या स्वास्थ्याची काळजी ‘‘नाक’’

– डॉ. मनाली म. पवार (गणेशपुरी-म्हापसा) वेगवान वाहनातून प्रवास करताना नाकाचा भाग झाकून घ्यावा.. जेणेकरून धुलीकण वेगाने नाकात जाणार नाहीत. तसेच घरातून बाहेर पडण्यापूर्वी रोज नाकाला आतून तेल लावावे. पञ्चेन्द्रियाधिष्ठानेष्वेका घ्राणम् | पाच इंद्रियांच्या अधिष्ठानापैकी एक इंद्रिय म्हणजे घ्राण म्हणजेच नाक. नाक हे घ्राणेंद्रियाचे स्थान आहे. याची उत्पत्ती पृथ्वी महाभूतापासून झाली आहे. याचा गुण गंध होय. श्‍वासोच्छ्वास करणे हे नाकाचे ... Read More »

दिवाळीच्या गोडव्याचा आनंद घ्या,

– वर्षा नाईक * दिवाळीतील मिठाई तुमच्या सगळ्या प्रिय आणि जवळच्या व्यक्तींनासुद्धा वाटा म्हणजे तुमच्या पोटात माफक प्रमाणातच जातील. अशा मिठाया भेट म्हणून निवडा ज्यांमध्ये तूप आणि साखर कमी प्रमाणात असेल…… * पारंपरिक गोमंतकीय गोड पदार्थ जसे दूध-पोहे, दही-पोहे, बटाटे-पोहे, चण्याची उसळ, अंबाड्याची आमटी इत्यादी हे पदार्थ तळलेल्या पदार्थांपेक्षा निश्‍चितच चांगले. गोड पदार्थांचं असं आहे की ते आपण पोटात ढकलतो, ... Read More »

मलावरोध

– वैदू भरत नाईक (कोलगाव) मलावरोध हा विकार नव्हे तर हा सर्व विकारांचे मूळ आहे. वैद्य डॉक्टरांकडे कॉन्स्टिपेशन, मलावष्टंभ, मलावरोध, खडा होणे, शौचास साफ न होणे, खूप वेळ लागणे, दोन-दोन दिवस संडासला न होणे, संडासला जावेसे न वाटणे, जोर करावा लागणे, मलप्रवृत्ती चिकट असणे, आमांश, संडासला घाण वास मारणे, शौचाचे समाधान नसणे, जेवणानंतर संडासला जाण्याची भावना होणे. सद्य परिस्थितीला सामोरे ... Read More »

इंद्रियांच्या स्वास्थ्याची काळजी भाग – २ ‘‘कान’’

– डॉ. मनाली म. पवार (गणेशपुरी म्हापसा) अनेकदा उडणारे कीटक कानात गेल्याचे आढळते. कानातील मेनचट द्राव व्यवस्थित असेल तर त्याच्या वासानेच कीटक कानाकडे फिरकत नाहीत पण तरीही कीटक कानात गेल्यास कानात पाणी टाकू नये. बॅटरीचा उजेड कानासमोर धरावा. त्याने कीटक प्रकाशाकडे झेपावतो व कानातून बाहेर पडतो. पंचज्ञानेंद्रियांपैकी श्रोत्रेद्रियांचे अधिष्ठान म्हणजे कान. तसेच पंचमहाभूतांपैकी आकाश तत्त्वाचा संबंध कानाशी आहे आणि जेथे ... Read More »

इंद्रियांच्या स्वास्थ्याची काळजी भाग – १ ‘डोळे’

– डॉ. मनाली म. पवार (गणेशपुरी म्हापसा) सध्या लहानपणापासूनच लागणारा चष्मा ही चिंतेची बाब आहे. त्यामुळे डोळ्यांची काळजी घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. चष्म्याचा नंबर असणार्‍यांनी नियमितपणे चष्मा वापरावा व डोळ्यांचे व्यायाम करावे. आयुर्वेदाच्या आधाराने विविध उपक्रम करून डोळ्यांचे आरोग्य उत्तम राखावे व हे सुंदर डोळे मृत्यूपश्‍चात नेत्रदान करून नेहमी नेत्ररूपाने जिवंत ठेवावेत. चक्षुः श्रोत्रं घ्राणं रसनं स्पर्शनम् इति पंचेन्द्रियाणि | ... Read More »

आयुर्वेद संजीवनी

* घसा दुखतो आहे? – दूध, हळद व साखर यांचे गरमागरम मिश्रण पिण्याने घसादुखी कमी होते. लवंग चघळण्यानेही घसादुखी कमी होते. * घसा खवखवणे – बरेच वेळा घसा खवखवण्याचा त्रास आपल्याला होतो. अशावेळी खडीसाखर आणि चिमूटभर काथ (विडे करताना घालतात तो) जिभेवर ठेवून चघळावा. त्याने खूपच आराम पडतो. खोकल्याची ढास येत असल्यास अख्खा सालासकट वेलदोडा गालात धरावा. अथवा काथ व ... Read More »

हत्तीरोग

– डॉ. मनाली म. पवार (गणेशपुरी-म्हापसा) हत्तीरोग झाल्यावर त्यावर कोणताही परिणामकारक उपाय आधुनिक शास्त्रात नाही म्हणून यासाठी प्रतिबंधात्मक उपाय म्हणून औषधांचे एकदाच सेवन करणे आवश्यक ठरते. इ.स.१९५५ पासून भारत देशात राष्ट्रीय स्तरांवर हत्तीरोग नियंत्रण कार्यक्रम प्राथमिक आरोग्य केंद्र व ग्रामीण रुग्णालये, शासकीय संस्था वगैरेंमधून राबविण्यात येतो. लठ्ठ माणसाला बघितल्यावर किंवा भेटल्यावर पहिला विचार मनात येतो तो म्हणजे काय हे हत्तीसारखे ... Read More »

डोकेदुखी

– वैदू भरत नाईक (कोलगाव) डोकेदुखी हा सार्वत्रिक आजार आहे. वेळीच नेमके कारण शोधून उपचार केले तर पुन्हा रोग होत नाही. डोकेदुखीची कारणे वेगळी असतात. पेनकिलर, ऍस्पिरीनच्या निरनिराळ्या ब्रँडच्या नावाने विकल्या जाणार्‍या गोळ्या घेणे हे दुसर्‍या रोगाला आमंत्रण देणे आहे. कारणे – १) पित्त वाढविणारा आहार-विहार २) जागरण, उशीरा झोपणे ३) उन्हात हिंडताना डोक्यावर टोपी नसणे ४) उन्हातान्हात हिंडणे, ऊन सहन ... Read More »